Dataistanbul tarafından düzenlenen etkinliğin ilk bölümü Tredyol’da Data Science ve Yapay Zeka başlıklı yazımı okumanızı tavsiye ederim.
Açıkçası trendyol sunumu için gittiğim etkinlikte Buluttan Weather Intelligence’ın Kurucu Ortağı ve CTO’su Güven Bölükbaşı’nın yaptığı sunum beni daha çok şaşırttı. Yapay zekanın endüstri ile iç içe geçmiş halini görmek beni gerçekten heyecanlandırdı.
Buluttan servisi yapay zekanın hava durumu gibi karmaşık bilimsel alanlarda ne kadar etkili kullanıldığına şaşırdım. Güven Bölükbaşı’nın buluttan servisi ile büyük organizasyonların yapay zeka ve veri bilimi ile ölçeklendirme sonrasında da iş değerine dönüştürme stratejilerini çok beğendim. Aslında hava durumu geçmişe ait çok fazla data olması, ayrıca tahminlenebilir olması açısından aslında yapay zeka için harika bir sektör. Burada şaşırtıcı olan bunun endüstireye uyumu ve kullanımı.
Güven beyin sunumundan notlarım :
- Veri Toplama Zorluğu : Dünyadaki uydulardan, her santimetre karedeki görüntülerden veri toplamak oldukça zorlu bir süreç.
- Petabayt Seviyesinde Jeo-uzamsal Veri : Çok büyük hacimli jeo-uzamsal verilerle (geospatial data) uğraşmak gerekiyor. Sadece İstanbul üzerinde 10 yıllık, 800 metre yükseklik için 16 saatlik hava durumu tahmini verisinin bile petabaytlar seviyesine ulaştığını düşündüğümüzde, bu veriyi işlemek başlı başına bir mühendislik harikası.
Bu tür verilerin verimli bir şekilde saklanması ve işlenmesi için NetCDF ve Zarr gibi özel veri formatları kullanılıyor.
- Karmaşık Pipeline Oluşturma : Uydu verisinden başlayıp enerji veya havacılık gibi sektörlere özel tahminler üretmeye kadar uzanan uçtan uca veri işlem hatları (pipelines) kurmak çok zahmetli.
- Bilimsel ve Akademik Alan : Meteoroloji, çok akademik bir alan olduğu için bilimsel derinliği ticari bir ürün haline getirmek dengede tutulması gereken bir zorluk.
Buluttan sunduğu çözümler neler?
- Yenilenebilir Enerji Sektörü : Rüzgar ve güneş santrallerinin enerji üretimini doğru tahmin ederek, şirketlerin devlete ödediği cezaları azaltmayı hedefliyorlar. Türkiye’de 13 GW rüzgar ve 22 GW güneş santrali kapasitesi bulunuyor ve bu santraller MGW başına yaklaşık 100 TL ceza ödeyebiliyor. Buluttan, bu tahminlerle müşterilerine aylık 25.000 Euro gibi önemli faydalar sağlayabiliyor.
- Havacılık Sektörü : Havayolu şirketlerine (örneğin Pegasus) uçakların kalkış, iniş ve uçuş sırasındaki türbülans ihtimali gibi hiper-yerel ve yüksek çözünürlüklü tahminler sunarak operasyonel riskleri ve maliyetleri düşürüyor. Limanların şiddetli rüzgar nedeniyle kapatılması gibi kritik kararlar için de tahminler sağlıyorlar.
Buluttan’ın teknik yaklaşımı da oldukça etkileyici:
- Hibrit Veri Kullanımı : Açık kaynaklı ve ücretsiz hava durumu verilerini kendi kurdukları istasyonlardan, toplu taşıma araçlarından veya rüzgar santrallerindeki anemometrelerden gelen özel (proprietary) verilerle birleştiriyorlar.
- Model Entegrasyonu : Hem fiziksel modelleri hem de yapay zeka modellerini bir arada kullanarak sürekli güncel veri akışıyla tahminlerini iyileştiriyorlar.
- Gelişmiş Veri Altyapısı : Petabayt seviyesindeki jeo-uzamsal veriyi işlemek için güçlü bir veri mühendisliği ve platform mühendisliği altyapısına sahipler.
- Spatial-Temporal Attentive Learning (STAN) : Buluttan, hava tahmini için mekansal ve zamansal bilgiyi başarılı bir şekilde yakalayan STAN adında bir temel ağ (foundational network) modeli üzerinde çalışıyor.
Geleceğe yönelik olarak ise Buluttan’ın çok iddialı bir hedefi var: “Large Weather Model” (Büyük Hava Modeli) geliştirmek. Avrupa Birliği Horizon projesi kapsamında 16 farklı Avrupa kuruluşuyla birlikte çalışan Buluttan, tamamen yapay zekaya dayalı, arkasında hiçbir fiziksel model olmayan bir hava durumu tahmin modeli üzerinde çalışıyor.
Bu modelin, tüm dünyanın hava durumunu 10-15 saniye içinde tahmin etmesi hedefleniyor. Güven Bey, bu projenin ChatGPT gibi Large Language Modellerinin “bir sonraki kelimeyi tahmin etme” mantığına benzer şekilde, “bir sonraki hava durumu durumunu tahmin etme” prensibiyle çalıştığını belirtti, ancak hava durumu verilerinin çok daha karmaşık ve çok boyutlu olması nedeniyle çok daha büyük bir çaba gerektirdiğini ekledi. Bu model, Nvidia, Google ve Microsoft gibi devlerin de çalıştığı bir alanda Buluttan’ı önemli bir konuma taşıyacak.